Jak wystrzeliły ceny kart graficznych: kopanie kryptowalut, skalperzy i ceny nie do uwierzenia

U szczytu niedoborów karty graficzne o sugerowanej cenie detalicznej 500 USD sprzedawano za trzykrotność tej kwoty — o ile w ogóle można je było znaleźć w sklepach. W ciągu ostatnich 10 lat rynek doświadczył dwóch dużych fal podwyżek, podczas których oficjalne ceny niemal całkowicie oderwały się od rzeczywistości. Oto jak zmieniały się ceny kart graficznych, co spowodowało nagłe skoki i dlaczego sugerowana cena detaliczna nie jest już wiarygodnym punktem odniesienia.

Aby zrozumieć skalę późniejszego szaleństwa, warto przypomnieć sobie, jak wyglądał rynek przed boomem na kopanie kryptowalut. Wtedy również zdarzały się braki po premierach: w 2016 roku GTX 1080 początkowo była dostępna wyłącznie jako Founders Edition za 699 USD , a GTX 1070 przez kilka tygodni była niemal nie do zdobycia. Po kilku miesiącach dostawy jednak wróciły do normy, a sugerowana cena detaliczna znów stała się realistycznym punktem odniesienia. GTX 1080 kosztowała 599 USD, GTX 1070 — 379 USD, a GTX 1060 — 249 USD. Można było wejść do sklepu, zapłacić mniej więcej tyle, ile podawano w reklamie, i wyjść z kartą graficzną.

Nowa generacja pojawiała się co parę lat, starsze modele taniały, a wymiana podzespołów była czymś zwyczajnym. Sugerowana cena detaliczna rzeczywiście coś znaczyła: narzuty w sklepach były niewielkie, a karty Founders Edition kosztowały dodatkowe 50–100 USD za referencyjną konstrukcję NVIDIA. I tyle. Nie było loterii, botów ani skalperów czających się przed sklepami. Ta „normalna” epoka stanowi punkt odniesienia. Rynek miał wkrótce załamać się dwukrotnie.

Najpierw krótkie wyjaśnienie. Kryptowaluty takie jak Ethereum powstawały w procesie kopania: komputery rywalizowały w rozwiązywaniu problemów matematycznych, a sieć nagradzała poprawne rozwiązania monetami. Karty graficzne świetnie się do tego nadawały z konkretnego powodu. Tysiące ich rdzeni równoległych, zwykle wykorzystywanych do renderowania pikseli w grach, równie dobrze sprawdzały możliwe rozwiązania. Dopóki algorytm Ethereum można było przetwarzać na GPU, każda gamingowa karta graficzna działała jak mała kopalnia pieniędzy — gracze musieli więc konkurować o sprzęt z osobami wykorzystującymi go do zarabiania.

Pierwsza fala (2017–2018). Pierwszy duży boom zbiegł się z wzrostem ceny Ethereum z około 8 USD na początku 2017 roku do ówczesnego rekordu, wynoszącego około 1430 USD w połowie stycznia 2018 roku. Kopacze wykupywali karty ze średniej półki, ponieważ GTX 1060 i GTX 1070, a także Radeon RX 570 i RX 580, oferowały najlepszy stosunek wydajności do ceny. Skutek był łatwy do przewidzenia: karty z klas GTX 1060/1070 kosztowały dwukrotność sugerowanych cen, modele RX 570/580 — trzykrotność, a ceny niektórych kart GTX 1070 sięgały około 1300 USD.

Potem bańka pękła. Do grudnia 2018 roku cena Ethereum spadła do około 83 USD — o 94% w porównaniu ze styczniowym szczytem. Kopacze zalali rynek wtórny kartami graficznymi, a NVIDIA została z magazynami pełnymi niesprzedanych układów. Jensen Huang nazwał to „kacem po kryptowalutowym boomie”, a akcje NVIDIA straciły w ciągu 2018 roku około jednej trzeciej wartości. SEC postawiła później kropkę nad i: w maju 2022 roku regulator nałożył na NVIDIA karę w wysokości 5,5 mln USD za nieujawnienie inwestorom, w jakim stopniu kopanie kryptowalut zwiększyło przychody z segmentu „gamingowego” w latach 2017–2018.

Druga fala (2020–2021). Pierwszy boom można było uznać za anomalię. Drugi przerodził się w katastrofę, ponieważ nałożyły się na siebie trzy osobne problemy. Po pierwsze, globalny niedobór półprzewodników i innych podzespołów, połączony z zakłóceniami logistycznymi wywołanymi pandemią, uniemożliwiał fabrykom zaspokojenie popytu i wydłużał cykle produkcyjne — co NVIDIA wprost przyznała w swoich raportach. Po drugie, przejście na pracę zdalną gwałtownie zwiększyło zapotrzebowanie na domowe komputery. Po trzecie, Ethereum rozpoczęło kolejną zwyżkę, aż 10 listopada 2021 roku osiągnęło rekordową cenę 4878 USD . Podaż była ograniczona, a popyt ze strony graczy i kopaczy bił rekordy. Skala, w jakiej karty graficzne znikały z rynku, była bezprecedensowa: według modelu Jon Peddie Research w samym pierwszym kwartale 2021 roku kopacze i spekulanci kupili około 700 000 kart graficznych ze średniej i wysokiej półki o łącznej wartości około 500 mln USD — mniej więcej jedną czwartą kwartalnych dostaw kart graficznych od partnerów AIB. Karty nie pozostawały na sklepowych półkach nawet przez jeden dzień.

Niedobory w połączeniu z ogromnym popytem wprowadziły do gry trzeciego uczestnika: skalperów. Premiera serii RTX 30 we wrześniu 2020 roku była tego doskonałym przykładem. Towar w sklepach internetowych wyprzedawał się w kilka sekund, a spora część zapasów trafiała nie do graczy ani nawet kopaczy, lecz do automatycznych botów, które składały zamówienia szybciej niż ktokolwiek mógł zrobić to ręcznie. Te same karty pojawiały się później na eBayu w cenach wyższych dwu- lub trzykrotnie. Według analityka Michael Driscoll na początku 2021 roku za pośrednictwem samego eBaya i StockX odsprzedano około 49 500 kart z serii RTX 30, generując 61,5 mln USD przychodu i szacunkowo 15 mln USD zysku dla skalperów.

NVIDIA próbowała ograniczyć dostęp kopaczy do kart graficznych za pomocą zabezpieczeń technicznych. Firma wypuściła wersje LHR (Lite Hash Rate), których wydajność w kopaniu została programowo zmniejszona o połowę. Liczyła, że dzięki temu karty staną się mniej atrakcyjne dla farm koparkowych, a więcej egzemplarzy trafi do graczy. Zabezpieczenie nie utrzymało się długo: kopacze początkowo częściowo je obchodzili, a do maja 2022 roku niemal całkowicie je złamali. Ceny nadal były astronomiczne.

W środku tego cyklu chwilową ulgę przyniosło nieoczekiwane źródło — Chiny. W maju i czerwcu 2021 roku chińskie władze rozpoczęły szeroko zakrojoną akcję przeciwko kopaniu kryptowalut. 21 maja Rada Państwa wezwała władze do „zwalczania kopania i handlu Bitcoinem”, a 18 czerwca w prowincji Syczuan nakazano zamknięcie farm koparkowych. Ceny kart graficznych w samych Chinach spadły o niemal 45%, a w czerwcu i lipcu karty z serii RTX 30 potaniały na całym świecie o 12–19%. Globalny spadek wynikał jednak nie tyle z samego zakazu, co z ogólnego osłabienia rynku kryptowalut, mniejszej opłacalności kopania na GPU i poprawy dostępności. Tak czy inaczej, był to tylko chwilowy dołek w trakcie całego cyklu: pod koniec 2021 roku ceny znów rosły. Prawdziwe załamanie dopiero miało nadejść.

15 września 2022 roku, około 06:43 UTC, Ethereum zakończyło The Merge — przejście z Proof-of-Work, czyli kopania, na Proof-of-Stake, czyli staking. Mówiąc najprościej, wcześniej monety „kopano” za pomocą obliczeń wykonywanych przez karty graficzne. W nowym systemie prawo do zatwierdzania transakcji otrzymywali użytkownicy, którzy blokowali swoje monety w sieci. Zużycie energii przez Ethereum spadło o około 99,95%, a wraz z nim zniknęło kopanie Etheru na GPU. Jedno z największych źródeł popytu na karty graficzne spoza branży gier przestało mieć znaczenie: kopanie Etheru na GPU stało się niemożliwe, a farmy koparkowe zamknięto. Na kartach graficznych nadal kopano inne kryptowaluty, ale na znacznie mniejszą skalę.

Warto zauważyć, że ceny zaczęły spadać na długo przed The Merge. Przez cały 2022 rok obniżały je kryptowalutowa zima, odbudowa dostaw i oczekiwanie na nowe generacje GPU. W lipcu RTX 3070 kosztowała około 530 USD przy sugerowanej cenie 500 USD, a niektóre karty Radeon sprzedawano poniżej sugerowanej ceny. Liczby wyraźnie pokazują ten trend: według Tom's Hardware do końca czerwca 2022 roku, jeszcze przed The Merge, ceny kart graficznych spadły o około 57% w porównaniu ze styczniem. The Merge nie zapoczątkowało spadków, ale było ich ostatnim etapem: na stałe zakończyło kopanie Etheru na kartach graficznych i zwiększyło presję na rynku wtórnym. Kopacze nadal sprzedawali swój sprzęt, choć używane karty nie zalały rynku z dnia na dzień. Jesienią RTX 3080 kosztowała około 740 USD — niewiele więcej niż sugerowane 699 USD. Po raz pierwszy od dwóch lat kupujący znów mogli bez trudu nabyć kartę graficzną w rozsądnej cenie.

Podczas gdy ceny gwałtownie się zmieniały, na rynku zmieniał się też układ sił. Według Jon Peddie Research udział NVIDIA w dostawach kart graficznych do komputerów stacjonarnych wzrósł z około 69% w czwartym kwartale 2019 roku do rekordowych 94% pod koniec 2025 roku. W tym samym czasie udział AMD spadł z około 31% do mniej więcej 5%. Intel pojawił się na rynku dopiero w 2022 roku wraz z serią Arc i obecnie ma około 1% udziału.

Im mniejsza konkurencja, tym większą swobodę ma lider rynku w ustalaniu cen. Na tym etapie niemal nikt nie został, kto mógłby trzymać go w ryzach.

Ulga, która nadeszła po The Merge, nie trwała długo. W latach 2025–2026 karty graficzne znów stały się towarem luksusowym: sprzedawcy żądają nawet 5000 USD za RTX 5090, której sugerowana cena detaliczna wynosi 1999 USD. Tym razem przyczyna jest jednak inna. Kopacze i skalperzy nie stanowią już głównego problemu. Niedobór pamięci wywołał boom na sztuczną inteligencję. To osobna historia, którą opisaliśmy w artykule Dlaczego karty graficzne są tak drogie w 2026 roku: jak AI pochłonęła zapasy pamięci.

W ciągu ostatnich 10 lat rynek kart graficznych doświadczył dwóch fal popytu ze strony kopaczy kryptowalut, a teraz mierzy się z kolejnym kryzysem, napędzanym rozwojem infrastruktury AI. Między tymi okresami ceny na krótko wróciły w okolice sugerowanych, ale ulga nie trwała długo. Oficjalne ceny znów niewiele mówią o tym, ile faktycznie zapłacą kupujący, a niektóre modele sprzedawane są w sklepach za wielokrotność sugerowanej kwoty. Sądząc po obecnych prognozach, sytuacja raczej szybko się nie zmieni.

Jeśli wybierasz dziś kartę graficzną, zajrzyj do naszego poradnika Jaką kartę graficzną kupić wiosną 2026 roku. W osobnym artykule przyjrzeliśmy się też temu, dlaczego teraz jest dobry moment na modernizację PC lub zakup konsoli.

Ten sam schemat powtórzył się dwukrotnie: nagle gwałtownie wzrósł popyt spoza branży gier, a podaż nie nadążała. W latach 2017–2021 kopacze kryptowalut kupowali ogromne ilości kart graficznych, podnosząc ich ceny dwu- lub trzykrotnie. Później, w latach 2025–2026, boom na AI wywołał kolejny niedobór — ale to już osobna historia.

Karty graficzne dobrze radzą sobie nie tylko z przetwarzaniem grafiki, lecz także z obliczeniami na potrzeby kryptowalut — przynajmniej dopóki Ethereum korzystało z algorytmu działającego na GPU. Kopacze kupowali tysiące kart, by zarabiać, i bezpośrednio konkurowali o nie z graczami. W szczytowym momencie, w pierwszym kwartale 2021 roku, kopacze i spekulanci kupili około jednej czwartej kwartalnych dostaw kart graficznych ze średniej i wysokiej półki od partnerów AIB, jak wynika z modelu JPR.

15 września 2022 roku Ethereum przeszło z kopania, czyli Proof-of-Work, na staking, czyli Proof-of-Stake. W efekcie kopanie Etheru za pomocą kart graficznych stało się niemożliwe. Ceny spadały przez cały 2022 rok z powodu kryptowalutowej zimy i odbudowy dostaw. The Merge było ostatnim etapem: zakończyło kopanie Etheru na GPU i zwiększyło presję na rynku wtórnym.

Skalperzy to odsprzedawcy, którzy wykupują produkty podczas niedoborów i sprzedają je z narzutem. W latach 2020–2021 używali botów, by składać zamówienia szybciej niż ludzie, w kilka sekund wykupywali całe dostawy kart graficznych, a następnie odsprzedawali je na eBayu za dwu- lub trzykrotność sugerowanej ceny.

Przyczyna jest inna. Brakuje pamięci: producenci układów przekierowali moce produkcyjne do obsługi centrów danych AI, co doprowadziło do gwałtownego wzrostu cen pamięci wideo. Temat szerzej omawiamy w osobnym artykule: Dlaczego karty graficzne są tak drogie w 2026 roku: jak AI pochłonęła zapasy pamięci.