Koniec posiadania gier? Dlaczego PlayStation porzuca dyski

Na początku lipca Sony "zachwyciło" graczy wiadomością, że w 2028 roku przestanie wydawać gry na nośnikach fizycznych. Co więcej, produkcja dysków całkowicie ustanie, co oznacza, że proces ten nie może być nawet zlecony innej firmie. Ogłoszenie to wywołało jeden z największych koszmarów PR w historii marki PlayStation: tysiące wściekłych postów i komentarzy zalały media społecznościowe, a reakcje nie wykazują oznak wygaszenia nawet po niemal trzech tygodniach. Łatwo zrozumieć społeczność Sony: tak, wielu podejrzewało, że dystrybucja cyfrowa ostatecznie zastąpi nośniki fizyczne, ale nieliczni mogli sobie wyobrazić, że stanie się to tak szybko. Szczególnie, że w tym momencie przyszłość całkowicie cyfrowa wygląda bardzo ponuro. Przyjrzyjmy się dokładnie, co jest tak niepokojącego w tej sytuacji, co PlayStation powinno było zrobić zamiast tego i czy wciąż istnieje szansa na odwrócenie decyzji.

1 lipca Sony ogłosiło, że od stycznia 2028 roku zaprzestanie produkcji dysków dla przyszłych gier PlayStation. Decyzja ta dotyczy każdej nowej fizycznej wersji, w tym zarówno tytułów firmy, jak i gier od wydawców zewnętrznych. Projekty wydane przed terminem będą nadal sprzedawane na dysku. Pudełka gier nie znikną od razu z półek sklepowych, ale będą zawierały jedynie kod do pobrania. Innymi słowy, dokładnie jak GTA 6, którego fizyczne edycje nie będą zawierały dysku.

W oficjalnym poście przedstawiciel Sony przypisał odejście od nośników fizycznych zmieniającym się nawykom konsumentów. Według firmy, około 85% gier na PS4 i PS5 jest obecnie kupowanych cyfrowo. W świetle tych nowych preferencji zakupowych, jeden z liderów rynku uważa tę zmianę za naturalny krok i zamierza skupić swoje zasoby na rozwijaniu cyfrowego ekosystemu PlayStation.

Reakcja społeczności była burzliwa, delikatnie mówiąc. Ogłoszenie samo w sobie otrzymało ponad 100 000 wściekłych odpowiedzi i 170 milionów wyświetleń. PlayStation zniknęło z mediów społecznościowych na prawie tydzień, mimo że jego oficjalne konto wcześniej publikowało prawie codziennie. Pierwszy nowy post firmy, promujący kontroler do gry FlexStrike, przyciągnął kolejne 65 000 odpowiedzi, które, jak można się było spodziewać, ponownie skupiły się na decyzji o porzuceniu dysków. PlayStation wznowiło teraz publikowanie jak zwykle, ale prawie każda nowa aktualizacja staje się kolejnym miejscem protestu. Weźmy na przykład nowy zwiastun Marvel’s Wolverine, wydany w zeszłym tygodniu: w ciągu mniej niż dwóch dni przyciągnął ponad 10 000 komentarzy wspierających fizyczne wydania. Tymczasem ponad 300 000 osób już podpisało petycję domagającą się zachowania fizycznych edycji.

Kontrowersje szybko rozprzestrzeniły się poza społeczności graczy. Decyzja Sony była relacjonowana przez Reuters, Business Insider i Financial Times, podczas gdy prominentne postacie z branży, w tym Hideo Kojima i Laura Fryer, jedna z członkiń zespołu oryginalnego Xboxa, wypowiedziały się przeciwko całkowicie cyfrowej przyszłości. Kojima opisał perspektywę utraty prawdziwej własności zakupionego produktu jako przerażającą, podczas gdy Fryer ostrzegła, że treści cyfrowe mogą zniknąć wraz z ich licencją lub po zmianie polityki platformy. Różni wydawcy, główni sprzedawcy gier używanych oraz Brytyjskie Stowarzyszenie Detalistów Rozrywki również przyłączyli się do krytyki. Pomimo ciągłego publicznego oburzenia, Sony nie wydało żadnych dalszych komentarzy w tej sprawie w momencie pisania.

Ostatecznym zniewagą było jednoczesne ogłoszenie, że cyfrowe sklepy PS3 i PS Vita będą stopniowo zamykane. Proces rozpocznie się w wybranych regionach już w sierpniu 2026 roku, a wszystkie usługi mają zostać zakończone w lipcu następnego roku. Zakupione wcześniej gry i inne treści pozostaną dostępne do ponownego pobrania przez jakiś czas.

Nikt nie kwestionuje, że coraz więcej graczy przechodzi na zakupy cyfrowe, ale nośniki fizyczne wciąż mają ogromne znaczenie dla wielu z nas z powodu swoich niezaprzeczalnych zalet. Najważniejszym jest prosty fakt, że gracz, który kupuje dysk, naprawdę posiada swoją kopię. Może ją zatrzymać na zawsze, pożyczyć przyjacielowi lub swobodnie sprzedać.

Niektórzy gracze nie zdają sobie sprawy, że gdy kupują tytuł w cyfrowym sklepie PlayStation, otrzymują nie przenośną kopię, ale osobną licencję na korzystanie z gry. Dostęp teoretycznie może być ograniczony lub utracony, a zakup nie może być odsprzedany innej osobie. Sytuacja na PC jest w dużej mierze podobna: Steam, na przykład, zazwyczaj sprzedaje licencje, a nie kopie. GOG wyróżnia się, ponieważ jego gry są dystrybuowane bez DRM, a nabywcy mogą zachować samodzielne pliki instalacyjne, chociaż prawnie te zakupy wciąż są licencjami. W przypadku PlayStation Store jednak prawdziwe posiadanie zakupionej kopii jest wykluczone.

PS4 kiedyś wyprzedził Xbox One częściowo dlatego, że Sony pozostało wierne tradycyjnym nośnikom fizycznym, podczas gdy Microsoft planował nałożyć szereg ograniczeń na dyski, które utrudniłyby dzielenie się kopiami z przyjaciółmi. Microsoft ostatecznie porzucił ten pomysł, ale teraz, ironicznie, Sony podąża tą samą ścieżką.

Innym powszechnym, ale nieprecyzyjnym twierdzeniem w sieci jest to, że nowoczesne dyski PS5 to niewiele więcej niż puste nośniki zawierające klucze aktywacyjne, przy czym sama gra nadal musi być pobrana. Takie edycje rzeczywiście istnieją, a niektóre tytuły wymagają łatki na dzień premiery, ale przytłaczająca większość fizycznych wydań zawiera pełną grę. Oznacza to, że można je zainstalować z dysku bez połączenia z internetem, na przykład, gdy występują problemy z kontem lub brak łączności z powodu przerwy w dostawie prądu. Społeczność DoesItPlay entuzjastów przetestowała setki wydań: według jej statystyk, 66% fizycznych edycji PlayStation 5 nie wymaga dodatkowych pobrań plików, podczas gdy wskaźnik dla dysków PS4 jest jeszcze wyższy i wynosi 73%.

Dyski pozostają również ważnym sposobem na granie w nowe wydania w krajach, gdzie PlayStation Network nie jest oficjalnie dostępny — a takich krajów jest ponad 100.

W końcu zakup gier na nośnikach fizycznych jest często tańszy niż ich zakup w wersji cyfrowej. Sklepy detaliczne konkurują ze sobą, co skutkuje różnorodnymi atrakcyjnymi zniżkami. I, po raz kolejny, zawsze istnieje możliwość zakupu używanej kopii za bardzo małe pieniądze.

Gry cyfrowe są wygodniejsze do zakupu i używania niż dyski, co jest dokładnie powodem, dla którego ten format stał się dominujący: kilka kliknięć, szybkie pobieranie i jesteś gotowy do gry. Jednak dopóki prawa konsumentów nie będą w pełni chronione w tej branży, całkowite porzucenie nośników fizycznych bez zaoferowania bezpośredniej alternatywy stwarza problemy na kilku frontach.

Jak już wspomniano, licencja cyfrowa może być cofnięta w określonych okolicznościach. Krótko przed ogłoszeniem zakończenia produkcji dysków, Sony ujawniło, że usunie ponad 500 wcześniej zakupionych filmów i programów telewizyjnych z bibliotek użytkowników PlayStation. Nie ma żelaznych gwarancji, że to samo nie stanie się w przyszłości z grami. W końcu nawet inicjatywa Stop Killing Games, która zebrała ponad 1 milion podpisów, wciąż nie zabezpieczyła obowiązkowych zasad chroniących konsumentów przed trwałą utratą dostępu do gier, które zakupili.

Zakup cyfrowy nie może być traktowany jak dysk: raz przypisany do konta, nie może być oddany ani odsprzedany. A stawiając wszystkie swoje jajka w jednym koszyku — w tym przypadku, trzymając całą swoją kolekcję wyłącznie w formie cyfrowej — użytkownicy ryzykują utratę dostępu do wszystkiego, na przykład, jeśli ich konto otrzyma trwały zakaz.

Warto również zauważyć, że jeśli PlayStation Store skutecznie stanie się jedynym miejscem zakupu gier, konsumenci powinni spodziewać się mniejszych wartościowych promocji i wyprzedaży.

Warto również pamiętać, że obecna standardowa cena 70 dolarów za wydania AAA została ustalona częściowo w celu uwzględnienia kosztów produkcji i dystrybucji nośników fizycznych. Niestety, porzucenie płyt wcale nie oznacza, że cyfrowe kopie nagle staną się tańsze, gdy wydawcy nie będą musieli pokrywać tych dodatkowych wydatków. Innymi słowy, decyzja Sony odbiera ważną opcję, nie dając konsumentom nic w zamian.

Oficjalny powód decyzji został przedstawiony powyżej: równowaga między zakupami cyfrowymi a fizycznymi zmieniła się tak dramatycznie, że Sony nie widzi już sensu w produkcji płyt. Niemniej jednak wielu analityków i graczy uważa, że proporcja publiczności preferującej nośniki fizyczne jest w rzeczywistości wyższa, a kierownictwo PlayStation po prostu chce mieć większą kontrolę nad sprzedażą.

Należy zauważyć, że podany wskaźnik „85% sprzedaży to sprzedaż cyfrowa” obejmuje tytuły z usługami na żywo, gry online i projekty indie, z których niektóre w ogóle nie są wydawane na płytach. Równowaga wygląda inaczej, jeśli weźmiemy pod uwagę tylko przygodowe gry jednoosobowe z fabułą. Zgodnie z wewnętrznymi dokumentami Sony, które wyciekły po ataku na Insomniac Games, fizyczne kopie sprzedawały się lepiej niż wersje cyfrowe w przypadku większości ekskluzywnych tytułów PlayStation na początku 2022 roku.

Na przykład, płyty stanowiły 83% sprzedaży Uncharted 4: Kres Złodzieja, 77% Sackboy: A Big Adventure, 76% Ratchet & Clank: Rift Apart, 71% Ghost of Tsushima: Edycja Reżyserska, oraz 70% remake'u Demon's Souls . Kopie fizyczne stanowiły 66% sprzedaży zarówno Marvel's Spider-Man , jak i Marvel's Spider-Man: Miles Morales, podczas gdy Returnal i The Last of Us: Part 2 osiągnęły po 61%. Publiczność była podzielona niemal równo w przypadku Ghost of Tsushima, gdzie 51% kupiło grę na płycie, a 49% wybrało kopie cyfrowe.

Innymi słowy, płyty wciąż sprzedają się dobrze. Wystarczy przypomnieć sobie ekscytację towarzyszącą Resident Evil Requiem w tym roku: fizyczne kopie tymczasowo wyprzedały się w niektórych północnoamerykańskich detalistach, ponieważ gracze kupili każdą dostępną kopię.

Niektórzy eksperci branżowi uważają, że Sony porzuca płyty nie dlatego, że są całkowicie nieopłacalne, ale aby przyspieszyć migrację publiczności PlayStation do zamkniętego ekosystemu cyfrowego i zwiększyć przychody. Firma nie będzie musiała już wydawać pieniędzy na dystrybucję fizycznych kopii ani dzielić się swoimi zyskami z sieciami detalicznymi, podczas gdy rynek używanych gier przestanie być problemem. Najprawdopodobniej kierownictwo Rockstara kierowało się podobnym rozumowaniem, decydując się na niewydawanie GTA 6 na płycie.

Pomimo znacznego wzrostu cen komponentów, PS6 najwyraźniej wciąż ma zadebiutować pod koniec przyszłego roku, według przecieków od stosunkowo wiarygodnych informatorów, takich jak KeplerL2. Biorąc pod uwagę, że konsola nowej generacji ma się pojawić tuż przed zakończeniem produkcji płyt, rozsądne jest odważne założenie, że będzie całkowicie cyfrowa. Ponieważ przyszłe urządzenie najprawdopodobniej będzie wstecznie kompatybilne z PS5 i PS4, główne pytanie brzmi, czy Sony pozwoli graczom na zakup i podłączenie oddzielnego napędu na płyty, aby zachować dostęp przynajmniej do ich fizycznych bibliotek z poprzednich generacji. Trudno to przewidzieć.

Ta katastrofa PR mogła być łatwo uniknięta — Sony po prostu nie musiało eliminować sposobu zakupu gier, który pozostaje ważny dla wielu graczy konsolowych. W najgorszym przypadku całkowite porzucenie dysków mogło zostać opóźnione tak długo, jak długo nowe gry będą wydawane na PS5. A Sony z pewnością nie powinno było ogłaszać tego zaraz po ujawnieniu, że zakupione filmy zostaną usunięte z bibliotek użytkowników oraz w związku z wiadomością, że sklepy cyfrowe PS3 i PS Vita zostaną zamknięte. Przedstawiciele Sony skutecznie pokazali największą słabość przyszłości całkowicie cyfrowej: cała biblioteka staje się zależna od decyzji właściciela platformy. Firma mogłaby zamknąć sklep PlayStation PS5 za 20 lat, w momencie, w którym jedynymi grami dostępnymi do zakupu byłyby fizyczne edycje wydane przed 2028 rokiem.

Sony mogłoby również zachować dyski, przekształcając je w format premium dla swoich najbardziej oddanych klientów, którzy wolą kupować ekskluzywy na nośnikach fizycznych. Firma mogłaby podnieść ceny takich edycji, aby pokryć dodatkowe wydatki, dając jednocześnie konsumentom wybór. Wystarczy spojrzeć na przemysł muzyczny, gdzie nowe albumy wciąż są wydawane na winylu, mimo że usługi streamingowe zdominowały rynek od lat.

Trudno powiedzieć. Niektórzy analitycy uważają ten scenariusz za mało prawdopodobny, zwłaszcza biorąc pod uwagę doniesienia, że pracownicy głównej fabryki produkcji dysków Sony są już szkoleni do pracy w nowym zakładzie produkcyjnym. Jednak ogłoszenie firmy wywołało poziom reakcji, z którym PlayStation prawdopodobnie nigdy wcześniej się nie spotkało. Dlatego możliwe, że Sony nadal spróbuje znaleźć jakąś formę kompromisu.

Oczywiście byłby to idealny moment dla Microsoftu, aby wjechać na białym koniu, potwierdzić swoje zobowiązanie do nośników fizycznych i zdobyć serca kolekcjonerów dysków — w zasadzie biorąc odwet za E3 2013. Ale nikt nie powinien liczyć na to, że to się wydarzy. Plotki sugerują, że następna konsola Xbox również nie będzie miała napędu dysków, podczas gdy fizyczne wydania firmy stają się coraz bardziej rozczarowujące z biegiem lat: prawie wszystkie z nich wymagają pobrania plików z internetu i dlatego nie mogą być zainstalowane całkowicie offline. Warto zauważyć, że sama dywizja Xbox była w takim zamieszaniu po zmianie kierownictwa i kolejnej fali zwolnień deweloperów, że pokładanie w niej jakiejkolwiek wiary wydaje się obecnie wątpliwe. Jest jednak jeden interesujący szczegół: według plotek, Xbox rozważa, jak pozwolić użytkownikom konwertować gry na dyskach na kopie cyfrowe, co pozwoli graczom zachować dostęp do swoich fizycznych bibliotek przy przejściu na konsolę bez napędu dysków.

Nintendo, z drugiej strony, wyszło z tej sytuacji lepiej niż ktokolwiek inny. W zeszłym roku firma była krytykowana za swoje tzw. Karty Game-Key — puste kartridże Nintendo Switch 2, które nie zawierają plików gier i służą do pobierania oprogramowania z internetu. Niemniej jednak, nawet ten format jest lepszy niż czysto cyfrowy, ponieważ kartridże można nadal pożyczać przyjaciołom i odsprzedawać.

Również udział odpowiednich fizycznych edycji na nowej konsoli Nintendo znacznie wzrósł w ciągu ostatniego roku. Coraz więcej gier jest wydawanych na kartridżach Switch 2 o pojemności 64 GB, zawierających pełną wersję. Indiana Jones and the Great Circle trafił do sprzedaży tej wiosny, podczas gdy The Elder Scrolls 4: Oblivion Remastered wkrótce pojawi się na systemie. W obu przypadkach cała gra jest przechowywana na kartridżu — mimo że obie są wydawane przez Microsoft, który nie zadał sobie trudu, aby umieścić którykolwiek tytuł na dysku.

Ogólnie rzecz biorąc, sytuacja z nośnikami fizycznymi na Nintendo Switch 2 tylko się poprawia. Dlatego nie jest zaskoczeniem, że w mediach społecznościowych pojawia się coraz więcej postów od użytkowników, którzy sprzedali swoje konsole PS5 i przeszli na NS2. Jeśli rozważasz ten sam zakup, nie przegap naszej recenzji Switch 2 oraz naszego wyboru największych wydania Nintendo w tym roku.

Porzucenie dysków może zwiększyć zyski PlayStation, ale pytanie pozostaje, czy potencjalne zyski są warte zadawania tak poważnych szkód reputacyjnych marce. Chociaż dział gier Sony ogólnie radzi sobie dobrze na papierze, wielu graczy jest w tej generacji nieco rozczarowanych firmą. Po tylu latach wciąż wydaje się, że system nie zdołał wyprodukować żadnych naprawdę niezapomnianych ekskluzywów. A poza tymi grami, co może zaoferować PS5, co nie jest dostępne na PC? Dla znacznej liczby graczy, dyski były dokładnie tą przewagą.

Jeśli branża i tak zmierza w kierunku całkowicie cyfrowej przyszłości, dlaczego nie zainwestować w potężny komputer i korzystać z Steama, gdzie ceny są lepsze, a system zwrotów bardziej wygodny? Oczywiście, komputer jest droższy na początku, ale może okazać się bardziej ekonomiczny w dłuższej perspektywie. Pozostaje tylko mieć nadzieję, że Sony zrozumie powagę sytuacji i ostatecznie znajdzie jakieś rozwiązanie.

Być może jedyną pozytywną rzeczą, która wyniknęła z tej całej sytuacji, jest to, że ogromna liczba ludzi w końcu zaczęła myśleć o swoich prawach i co dokładnie posiada po zakupie gry. To ważna rozmowa: im więcej graczy zrozumie różnicę między fizyczną kopią a cyfrową licencją, tym trudniej będzie branży ignorować interesy konsumentów.

Czy pozostałbyś przy PlayStation, nawet jeśli gry na dyskach zniknęłyby? Czy rozważyłbyś przejście na Switch 2 lub komputer do gier? Powiedz nam w komentarzach.